Tìm hiểu về Zone System

11 Jul 2018
Submitted by Tung Nguyen
Tìm hiểu về Zone System

 

Zone System là gì

 Zone System đã được hai bác Ansel Adams và Fred Archer nghiên cứu, tổng hợp và giới thiệu cho cả thế giới sử dụng từ cuối những năm 1930. 

Ngày xưa, trong thời đại phim nhựa chưa phát triển lắm, họ đã đưa ra một hệ thống gồm 11 vùng trị số thời chụp (từ 0 đến X theo số đếm của ký tự La Mã), trong đó, trị số vùng 0 được xem là vùng đen tuyệt đối, còn vùng X gọi là vùng trắng tuyệt đối (không chi tiết). Vùng V là vùng đặt trị số thời chụp.
0 I II III IV V VI VII VIII IX X

  •  Vùng 0 là vùng tối, vùng đen tuyệt đối
  •  Vùng I là vùng tối, gần như không còn chi tiết.
  •  Vùng II là vùng tối, còn rất ít chi tiết.
  •  Vùng III là vùng tối, với khá nhiều chi tiết.
  •  Vùng IV là vùng tối, với đầy đủ chi tiết có thể nhận diện được.
  •  Vùng V là vùng đặt trị số thời chụp, nơi những chi tiết sáng rõ giá trị nhất được tái hiện.
  •  Vùng VI là vùng sáng, với đầy đủ chi tiết ghi nhận được.
  •  Vùng VII là vùng sáng, với khả năng thấy được khá nhiều chi tiết.
  •  Vùng VIII là vùng sáng, không còn thấy nhiều chi tiết nữa.
  •  Vùng IX là vùng sáng, khó có thể thấy được chi tiết nào.
  •  Vùng X là vùng sáng tuyệt đối, hoàn toàn không có khả năng thấy được chi tiết gì nữa.

Dùng Zone system như thế nào ?

Khi nhìn vào ống ngắm, ta sẽ thấy một cái thanh nằm ngang có thông số từ -2 -1 0 +1 +2. Ở dưới thanh ngang này có một cái mũi tên, mũi tên này chỉ vào đâu thì đó chính là thông số mà máy ảnh đo cho mình so với độ sáng trung bình (gray 18%). Có thể hiểu nôm na là: -2 là tối đen, -1 là tối vừa, 0 là trung bình (gray card), +1 là sáng hơn, +2 là rất sáng. Nếu mũi tên không lọt vài vùng -2 -> +2 thì sẽ rất khó có thể cứu được, kể cả photoshop (mọi người hay gọi là đen quá hoặc cháy).

Ví dụ khi focus vào một tờ giấy đen, máy sẽ cho mình một thông số (có thể đúng hay sai), ví dụ nó chỉ vào -1. Đấy là máy nói quyết định thế. Nếu bấm máy lúc này thì tờ giấy đen nó không đen hẳn mà hơi sáng một chút. Nhưng ta biết rõ rằng vì tờ giấy đen, mũi tên phải chỉ vào -2 thì mới đúng. Vì vậy, ta có thể chỉnh bù sáng (Exposure compensation) nếu xài Av/Tv 1 stop. Nếu xài Manual mode thì chỉnh lại thông số cho phù hợp.

Ngược lại nếu là một tờ giấy trắng thì thông số đúng lại là +2. Như vậy ta sẽ làm chủ máy. Những người chụp landscape rất thành thạo với kỹ thuật này. Ví dụ chụp bình minh chẳng hạn, người ta phải đo sáng foreground, sau đó đo sáng bầu trời. Tìm ra sự chênh lệch giữa 2 vùng sáng này. Sau đó quyết định dùng Graduated Neutral Density (GND) bao nhiêu stop cho phù hợp.

Làm sao biết vùng đang đo sáng ở Zone mấy? Cái này phải luyện tập, sai nhiều rồi sẽ đúng.

Tóm lại, cách dùng Zone System như sau:

+ Chuyển sang chế độ đo sáng partial hay spot metering.
+ Focus vào vật mình muốn chụp, máy sẽ cho mình thông số ánh sáng bằng mũi tên ở view finder.
+ Ta sẽ tự quyết định di chuyển mũi tên đó vào vùng mình cho là đúng (bằng cách thêm hoặc bớt sáng).
Dùng Zone System cần phải luyện tập rất nhiều, giống như các cụ chụp máy cơ ngày xưa vậy! Thao tác cũng lâu hơn các cách khác, nhưng lại có cái thú vị của nó!

 

ZONE SYSTEM VÀ ẢNH MÀU

Khởi nguồn của lý thuyết về Zone system thuộc về các nhà nhiếp ảnh chuyên nghiệp với những… “tấm phim âm bản to bằng mặt ghế đẩu” :D tuy nhiên rất dễ nhận thấy rằng ở trong đại chúng đa phần mọi người thích ảnh màu và thậm chí không thể nhận thấy vẻ đẹp gì đó ở trong một bức ảnh đen trắng. Điều đó đúng với số đông và nguyên lý của Zone system cũng đúng với cả màu sắc. Đơn giản là bởi mỗi tông màu nào đó cũng phản xạ lại một tỷ lệ phần trăm ánh sáng nhất định, trong đó có cả tỷ lệ 18% như là ở sắc xám trung tính vậy.

Vậy là nếu như ta đo sáng bằng máy ảnh vào các tông màu nằm ở zone V thì tông màu đó (và cả bức ảnh) sẽ đúng sáng. Tương tự như đối với thang đen trắng đối với các tông màu nằm ở các zone khác.

Zone V ở đây bao gồm các màu như: xanh cỏ, xanh lá, đỏ của hoa, xanh da trời (đậm), xám trung tính…;

Zone VI bao gồm các màu sáng (nhạt) hơn) zone V: vàng, hồng, xanh da trời (nhạt)…

Zone System

Dưới đây sẽ là một ví dụ được lấy từ account flickr của tác giả Samy Lamouti dzpixel. Ví dụ này không giới thiệu việc đo sáng như thế nào khi chụp ảnh mà sẽ chủ yếu để làm quen về những zone tương ứng với màu sắc ở trong ảnh và nâng cao hơn nữa là việc lựa chọn để thể hiện được nhiều chi tiết nhất của các vùng trên ảnh khi khung cảnh có biên độ sáng lớn (chụp ngược sáng hoặc chênh sáng nhiều).

Ta cũng sẽ cùng thống nhất một nguyên tắc rất cơ bản khi chụp ảnh là: “cố gắng đảm bảo chi tiết cho vùng sáng nhất”.

CHROMA

(ảnh của Samy Lamouti dzpixel)

Hình ở trên thể hiện các màu nằm từ zone V tới zone VII. Màu vàng thường nằm ở zone VI, nó phản xạ ánh sáng nhiều hơn so với màu trung tính +1 stop. Màu cam nhạt cũng tương tự như vậy, ở trong khoảng +1 stop hoặc +1/2 stop.

Màu cam đậm và màu đỏ chính là màu trung bình và là zone V trừ khi chúng quá sáng hoặc quá tối. Ở trong hình, màu cam đậm ở zone V nhưng màu đỏ do quá đậm nên nó nằm ở zone IV. Sàn nhà có màu rất sáng, nó ở zone VII.

 

Bạn hãy tự nhận xét cho những hình dưới đây nhé:

lonely red light

(Ảnh của Ben Fredericson)

 

ZONE SYSTEM VỚI CHỤP ẢNH CHÂN DUNG

Thường những người hay chụp ảnh phong cảnh sẽ rất quen thuộc với việc xác định zone cho các đối tượng trong tự nhiên như cây cỏ, bầu trời, nước biển… còn những người hay chụp ảnh chân dung lại rất nhạy bén với tông màu của tóc và da người.

Một tấm ảnh chân dung tốt bình thường sẽ có mắt nhân vật thật rõ nét và những vùng da được thể hiện đúng màu sắc, chi tiết. Không như tóc có rất nhiều màu khác nhau từ đen tới bạch kim thì da người nói chung chỉ biến đổi từ zone IV tới zone VI.

Với chụp chân dung, ngoài việc lựa chọn trang phục còn phải hết sức cẩn thận trong việc lựa chọn thông số chụp sao cho thể hiện được chi tiết của làn da người.

CULTURAL MIX

(Ảnh của Fabio Gismondi)

Ở hình này với người đàn ông da đỏ, thoạt nhìn có thể thấy da của ông ta ở mức zone V, tức là trung bình. Tuy nhiên trong hình vùng tối ở tóc và lông mũ bị mất chi tiết. Có thể hiểu là do tác giả đã cố gắng để đảm bảo chi tiết cho vùng sáng (mặc dù khá nhỏ) nằm ở các hạt họa tiết trên đai mũ của người đàn ông.

 

ZONE SYSTEM VỚI CHỤP ẢNH CHÊNH SÁNG LỚN

Trong nhiếp ảnh thường những bức hình chụp ở điều kiện ánh sáng đặc biệt như ngược sáng hoặc chênh sáng lớn dễ tạo ra sự thu hút đối với mọi người. Thực sự đây là thử thách lớn đối với kể cả thiết bị lẫn người chụp. Đặc điểm chung trong trường hợp này là độ sáng ở phần tối nhất và sáng nhất có độ chênh rất lớn, trên ảnh để đảm bảo chi tiết cho toàn bộ những vùng này (một cách tự nhiên) là điều không thể.

Khi gặp trường hợp này, có hai giải pháp để lựa chọn:

– Một là, sử dụng kỹ thuật hoặc thiết bị để giảm bớt độ chênh sáng hoặc lấy chi tiết cho từng vùng rồi ghép lại. Cách thứ nhất là dùng kính lọc GND (Graduated Neutral Density filter) là loại kính lọc nửa sáng, nửa tối. Dùng nửa tối để che bớt khung cảnh có độ sáng cao và ngược lại. Khi đó độ chênh sáng sẽ giảm đi tùy vào mức độ của kính lọc. Tuy nhiên, trường hợp này ảnh sẽ không tự nhiên và không tạo ra được những hiệu ứng đặc sắc. Cách thứ hai là chụp liên tục với thời gian phơi sáng khác nhau, mỗi tấm hình như vậy sẽ lấy chi tiết ở một số vùng nhất định, sau đó dùng phần mềm để ghép toàn bộ những vùng nét này lại. Ta sẽ được một tấm hình nét toàn bộ với hiệu ứng công nghệ rất rõ nét.

– Giải pháp thứ hai: rất tự nhiên và đòi hỏi ý đồ của người chụp, đó là chính bạn phải lựa chọn để trên ảnh của mình giữ lại được những phần nào đáng giá nhất.

KẾT LUẬN

ý thuyết về Zone System tới đây có lẽ phần nào làm cho các bạn hào hứng thêm một chút trong việc chụp ảnh. Chẳng đao to búa lớn gì thì ai cũng hiểu việc hiểu về zone system sẽ giúp ta đo sáng một cách chuẩn xác hơn và có ý đồ một cách chủ động hơn nữa khi chụp ảnh. Đương nhiên, đo sáng như thế nào, sử dụng các kiểu đo sáng điểm, đo sáng vùng hay đo sáng trung tâm của máy ảnh thế nào lại là một câu chuyện dài khác mà bạn có thể tìm thấy rất chi tiết trên mạng.

Nếu bạn có một chiếc đo sáng rời nữa bạn lại cần phải tìm hiểu thêm thế nào là đo ánh sáng tới và đo ánh sáng phản xạ. Tuy nhiên thì bất cứ trường hợp nào, zone system cũng cho ta quyền chủ động để xử lý gần với ý mình nhất.

Ý cuối cùng về Zone System, xin cá với các bạn rằng nếu bạn hiểu và ghi nhớ lý thuyết này nhìn vào bức ảnh bạn sẽ đọc được nhiều điều hơn nữa, thậm chí bạn có thể đọc được khả năng của một chiếc ống kính mà bạn mình vừa mới mua tới đâu như kiểu nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp mà chúng ta đã nhắc tới ở đầu bài chẳng hạn ;)

Nguồn: analogphotovn, dohoafx.com, XNA (Outdoorphotographer)

Facebook Comments

Contact

Nguyễn Thanh Tùng

“Một lập trình viên mất một tháng để làm xong việc thì với 2 lập trình viên sẽ là 2 tháng.”

zthanhtungz@gmail.com

Facebook